Analyse: Waarom e-readers niet aanslaan

Om een beetje gelijke tred te houden met de vaart der volkeren, had ik mezelf twee jaar geleden een Iliad aangeschaft. U kent het apparaat waarschijnlijk wel dat werkt met elektronische inkt. Deze beeldschermtechnologie, die veel overeenkomsten vertoont met gewoon papier, zou het gedrukte boek en de papieren krant binnen afzienbare tijd naar de mestvaalt verwijzen, zeiden types die er verstand van hebben.

Dat leek een logische gedachte: de Iliad kan honderden boeken bewaren in zijn geheugen, heeft een Wifi-verbinding zodat je onderweg voorzien blijft van het laatste nieuws, en het maakt drukkerijen en krantenbezorgers overbodig, waardoor krantenuitgevers zich zomaar eenderde van de kosten kunnen besparen. En dan is er nog het milieu: minder dode bomen, minder vrachtwagens. Als zoveel partijen baat hebben bij een nieuwe vinding moet het wel een succes worden.

Verre van perfect

Dat viel tegen. Misschien oordeel ik te snel, maar dat het succes van elektronisch papier in Nederland uitblijft, heeft volgens mij een paar redenen. Een ervan is het apparaat zelf. Toen ik de Iliad kocht, wist ik dat het verre van perfect was. Niet erg, dacht ik, ik wil erbij zijn. Over twee jaar koop ik wel de volgende generatie. Ik had misschien even moeten wachten, want het apparaat is wel heel erg ´oude Philips´. Philips maakt tegenwoordig spullen die wel consumentvriendelijk zijn, maar bij oud-dochter Irex, dat de Iliad produceert, zijn er nog steeds techneuten aan de macht. Dat bleek toen ik de Iliad aanzette. Ik werd getrakteerd op gebruiksaanwijzingen, calibratieverhalen, update-adviezen en een Engelse uitvoering van een aflevering van Sherlock Holmes. Bovendien bleek de batterij, die uren leesgenot zou leveren, na opladen al vrij snel leeg. Er was meer: de wifi-verinding werkte niet, evenals de koppeling met de computer. Na drie dagen geknoei was de Iliad niet langer mijn love baby.

“Na drie dagen geknoei was de Iliad niet langer mijn love baby”

Er was nog een probleem: de content. Die was er aanvankelijk nauwelijks. Inmiddels gaat het beter en zijn er flink wat Nederlandstalige boeken beschikbaar voor elektronische readers (al zijn ze belachelijk duur: ik wil als consument meeprofiteren van de enorme kostenbesparingen van uitgevers, maar die weigeren dat door te berekenen. Ik weiger daarom te kopen). Maar op krantengebied is er in Nederland nog eigenlijk niets. Het NRC heeft een poging gewaagd, maar daarvan zeggen ze zelf ook al dat het nog niet geweldig is. Probeer bijvoorbeeld Fokke en Sukke – de populairste rubriek uit de krant – te vinden. Lukt je niet.
En navigatie is een groot probleem bij kranten op elektronisch papier. De reden lijkt simpel: het kleine beeldscherm. Maar waarom lukt het dagbladen inmiddels wel websites te maken waarop wel goed genavigeerd kan worden?

Beeldschermverversing

De reden waarom navigeren zo lastig is, komt door de trage beeldschermverversing. Het ‘omslaan’ van een pagina kost zomaar een halve seconde. Dat lijkt weinig, maar in de dagelijkse praktijk is dat een eeuwigheid. Door die traagheid is het bijvoorbeeld niet mogelijk beeldelementen te animeren. Of bijvoorbeeld een overzichtspagina te maken met thumbnails, waarin ‘echte’ krantenpagina’s worden afgebeld, zodat je snel door de krant kunt bladeren.

Voor boeken speelt dit probleem niet, en het lijkt erop dat Irex zich steeds meer op deze markt richt, gezien de introductie vorig jaar van een goedkopere versie die speciaal voor boeken geschikt is. Inmiddels heeft Sony ook een (tamelijk goede) boekenlezer en is in de Verenigde Staten de Kindle doorgebroken, en staat de boekenreader van Irex op het punt dat te doen. Met boeken gaat het dus wel lukken, als er straks net zoveel 'content' in digitale vorm beschikbaar is als in de boekhandel.

Maar voor het overige wil het niet erg vlotten met elektronisch papier. Lieden die zich met de technologie bemoeien, zeggen allemaal dat kleur onontbeerlijk is voor succes. Dat zal vast meespelen, maar er is een veel belangrijker ontwikkeling nodig, waarover ik eigenlijk nog niemand heb gehoord: vergroot de verversingssnelheid van het beeld. Dat geeft interaction designers de mogelijkheden om de genoemde tekortkomingen van het kleine beeldscherm te overwinnen. Misschien dat de gedrukte krant over tien jaar dan echt bij het oud papier kan, al is het de vraag of e-ink ooit de gewenste verversingssnelheid kan halen.